Het belang van vaten

01/08/2015

Whisky wordt gerijpt op eiken vaten. Maar maakt zo'n vat echt een verschil? Welke soorten vaten bestaan er?

Whisky en vaten

Whisky, en Schotse whisky in het bijzonder, moet, volgens de Schotse wetgeving, minstens 3 jaar en 1 dag rijpen in houten vaten op Schotse bodem.
In het algemeen komt het er altijd op neer dat whisky moet rijpen op houten vaten.
Bijkomende regel voor Schotse whisky: de vaten mogen niet nieuw zijn.
Bij bourbon, Amerikaanse whiskey, geldt dan weer dat de vaten nieuw moeten zijn.
Voor de Schotten is dit net een gedroomde kans, want er is dus een overvloed aan reeds gebruikte bourbon-vaten.
Deze zijn gemakkelijk te verkrijgen, en dus goedkoop.
Vandaar dat de meeste Schotse whisky op bourbon-vaten gerijpt wordt.

Maar sommige whisky-makers willen net een stap verder gaan, en maken gebruik van sherry-, porto-, rum- of wijnvaten.

Bourbon-vaten worden uit elkaar gehaald, en in Schotland weer samengesteld. De andere vaten worden (meestal) op hun geheel vervoerd van het land van herkomst naar Schotland.
Het transport van bourbon-vaten wordt hierdoor ook een stuk goedkoper.

Dit was in het verleden (tot de jaren 1970) anders: De Spaanse sherrymakers vervoerden vroeger hun sherry, die heel populair was in Engeland, in vaten naar Engeland.
De whisky-makers kochten dan de lege vaten die achter bleven. Vanaf de jaren '70 echter, zijn de sherrymakers hun wijnen echter beginnen verschepen in flessen in plaats van vaten.
Doordat er een tekort dreigde aan vaten, zijn de whiskymakers op zoek moeten gaan naar een ander vat. Dit werd het bourbon-vat.

Vaak worden whisky's eerst op bourbon-vaten te rijpen gelegd om ze daarna nog gedurende 6 maanden tot 2 jaar op een ander soort vat te laten rijpen. Dit wordt de 'finish' genoemd.

Het mag raar lijken, maar de drank die voorheen op het vat heeft gelegen, heeft minder een invloed op de uiteindelijke smaak van de whisky, dan het gebruikte hout zelf.

Vaten die een eerste keer gevuld werden met whisky worden nadien meestal nog eens gebruikt, de zogenaamde refill.
Sommige distilleerders kiezen opzettelijk voor dit soort vat, omdat de hout-smaken minder nadrukkelijk aanwezig zijn.

Meest gebruikte soorten vaten

Bourbon: Amerikaanse eik (Quercus Alba)

Bourbon-vaten worden, zoals eerder aangehaald, het meest gebruikt. Dit heeft vooral te maken met de beschikbaarheid en de prijs van de vaten.
Deze bourbon-vaten zorgen onder andere voor de smaken: vanille, room, kokosnoot en caramel (fudge).

Sherry: Europese eik of zomereik (Quercus Robur)

Sherry vaten worden gemaakt van Europese eik, vaak uit de Spaanse Picos de Europa.
Meestal wordt voor oloroso sherry vaten gekozen, omdat deze de mooiste smaken afgeven.
Deze oloroso vaten zorgen voor de smaken: nootachtig, sultana's (rozijnen van witte druiven), abrikoos, chocolade en sinaasappel.
Sherry-vaten geven meestal een zachtere, rondere smaak aan de whisky 

Voorbeeld whisky's

Om te vergelijken kan je best whisky's vergelijken die een gelijkaardige afkomst hebben, maar die op een verschillende manier gefinished zijn.
Voorbeeld:
Balvenie 12y Single Barrel (enkel bourbon) vs Balvenie 12y Double Wood (bourbon + sherry-finish)
of Balvenie 21y Port Wood (bourbon + port-finish)